Tabela

Krzyż przydrożny metalowy, gałkowy, zakończenia ramion w formie trójliści/lilii. Wysokość około 1,5-2 metry. Ramiona zdobione ażurową ornamentyką (perforacje). W centrum figura Chrystusa Ukrzyżowanego w kolorze jasnym. Na pionowej belce umieszczone Arma Christi - narzędzia Męki Pańskiej: widoczna drabinka i inne elementy pasyjne. Kolor krzyża jasny/biały lub srebrny.

Krzyż posadowiony na kamiennym obelisku zwężającym się ku górze, otynkowanym i pomalowanym na biało. Wysokość około 2-3 metry. Na postumencie relief Matki Bożej z Dzieciątkiem Jezus. Poniżej inskrypcja: "O Boże rok pański 1895". Obelisk na dwupoziomowym betonowym cokole.

Ogrodzenie metalowe, spawane, czarne, z ozdobnymi grotami na słupkach.

Lokalizacja: Posesja prywatna.

Datowanie: 1895 rok (data z inskrypcji). Krzyże z Arma Christi charakterystyczne dla końca XIX wieku.

Krzyż metalowy kuty, kowalskiej roboty, z ażurową ornamentyką (spirale, wici), promienisty. Wysokość około 1,5 metra. Ramiona zakończone stylizowanymi elementami. Kolor ciemny. Na skrzyżowaniu ramion figura Chrystusa Ukrzyżowanego osłonięta metalowym daszkiem stylizowanym na koronę cierniową
Postument: Naturalny głaz/kamień polny (granit lub piaskowiec) w kolorze szaro-brązowym. Wysokość około 1-1,5 metra. Powierzchnia nieobrobiona, naturalna faktura. Widoczne mchy i porosty. Na froncie przymocowana emaliowana ikona/relief Matki Bożej w modlitewnej postawie (ręce złożone), w kolorze białym z czarnym obrysem.
Ogrodzenie: Metalowe, czarne, spawane, z pionowymi prętami.

Kapliczka domowa - Podkaczelasie, sołectwo Gulczewo

Konstrukcja: Kapliczka w formie latarni, skrzynkowa, przeszklona. Rama w kolorze białym z przeszklonymi ścianami. Wysokość około 1-1,5 metra. Wewnątrz figura Matki Bożej Niepokalanej w białej szacie i niebieskim płaszczu, w postawie z rozłożonymi rękami.

Postument: Murowany z kamieni polnych (głazy narzutowe) o zróżnicowanej kolorystyce, łączonych zaprawą cementową. Forma piramidalnego cokołu. Wysokość około 1,5 metra.

Lokalizacja: Podkaczelasie, sołectwo Gulczewo. Posesja prywatna, niedostępna z drogi publicznej.

Datowanie: Obiekt współczesny, prawdopodobnie koniec XX wieku lub początek XXI wieku (lata 1990-2020).

Charakter obiektu: Kapliczka prywatna, dewocyjna, znak pobożności właścicieli posesji.

Krzyż metalowy, gałkowy, wykonany z rur stalowych. Wysokość około 4-5 metrów. Ramiona zakończone kulami/gałkami. Podwójna konstrukcja belek - rury zewnętrzne tworzące obudowę dla relingów. W centrum figura Chrystusa Ukrzyżowanego osłonięta metalowym daszkiem. Kolor ciemny (brązowy/czarny).

Postument: Betonowy, biały, prostopadłościenny. Wysokość około 0,5 metra. Podstawa: betonowa płyta.

Ogrodzenie: Metalowe, białe, spawane, z pionowymi prętami. 

Lokalizacja: Kapliczka śródpolna, przy drodze, w krajobrazie rolniczym.

Obiekt współczesny, prawdopodobnie koniec XX wieku lub początek XXI wieku (lata 1990-2020).

Konstrukcja: Kapliczka domkowa, przeszklona, w formie latarni. Metalowa rama w kolorze czarnym z ażurową ornamentyką (wici roślinne, stylizowane liście). Dach dwuspadowy zakończony krzyżem. Wysokość około 1-1,5 metra.

Treść religijna: Wewnątrz figura Matki Bożej Fatimskiej w białej szacie i welonie, stojącej na kuli ziemskiej, z rękami złożonymi do modlitwy i różańcem.

Postument: Murowany z cegieł klinkierowych ozdobnych w kolorze żółto-brązowym. Forma słupa prostopadłościennego. Wysokość około 1,5 metra.

Lokalizacja: Gulczewo, ul. Nadbużańska 12. Posesja prywatna.

Datowanie: Obiekt współczesny, prawdopodobnie początek XXI wieku (lata 2000-2020).

Charakter obiektu: Kapliczka prywatna, dewocyjna, znak pobożności właścicieli posesji.

Konstrukcja: Kapliczka słupowa, wnękowa, wykonana z kamienia (granit w kolorze szaro-brązowym). Forma obelisku zwężającego się ku górze. Wysokość około 2,5-3 metry. Wnęka zamknięta szybką, z łukiem w górnej części, z figurką Matki Bożej Niepokalanej w niebieskiej szacie.

Krzyż: Metalowy, kuty, kowalski, z ażurową ornamentyką (spirale, wici). Wysokość około 1 metra. Na skrzyżowaniu ramion figura Chrystusa Ukrzyżowanego osłonięta metalowym daszkiem stylizowanym na koronę cierniową.

Inskrypcja: Wykuta w postumencie, malowana na czarno: "Adam Król 1916"

Ogrodzenie: Metalowe, czarne, spawane, z ozdobnymi pierścieniami.

Lokalizacja: Kapliczka leśna, przy drodze. 

Datowanie i kontekst historyczny: 1916 rok - kapliczka powstała w drugim roku okupacji niemieckiej (1915-1918), w szczególnie trudnym okresie dla ludności cywilnej regionu wyszkowskiego.

Front 1915: W sierpniu 1915 roku przez ten region przechodził front wschodni I wojny światowej. Wojska rosyjskie ewakuowały się, wysadzając mosty na Bugu w Wyszkowie. Od jesieni 1915 roku rozpoczęła się okupacja niemiecka.

Okupacja 1916: Rok 1916 był okresem intensywnej eksploatacji gospodarczej ziem polskich przez okupanta. Ludność cywilna zmagała się z rekwizycjami żywności i mienia, głodem, ciężkimi pracami przymusowymi oraz epidemiami. 

Charakter kapliczki: Wznoszenie kapliczek i krzyży w okresie I wojny światowej miało zazwyczaj charakter wotywny (prośba o ocalenie od śmierci, głodu, chorób) lub dziękczynny (podziękowanie za przeżycie działań wojennych). Obiekty sakralne z tego okresu często upamiętniały również poległych żołnierzy lub zmarłych cywilów. Po zakończeniu wojny na ziemi wyszkowskiej pozostały liczne groby żołnierskie obu walczących armii.

Fundator: Adam Król - mieszkaniec lokalny, który ufundował kapliczkę prawdopodobnie z osobistej pobożności, w intencji wotywnej lub dziękczynnej. Nazwisko "Król" było w tym regionie dość powszechne.

Pomnik martyrologiczny - Obóz NKWD w Gulczewie

Konstrukcja: Obelisk z naturalnego kamienia (granit w kolorze szaro-niebieskim). Wysokość około 1,5-2 metry. Forma nieregularnego głazu ustawionego pionowo.

Postument: Betonowy, dwustopniowy, w kolorze szarym. Wysokość około 0,5 metra.

Tablice:

Tablica główna (górna) - metalowa, prostokątna, z niebieskim tłem i białym napisem:

W TYM MIEJSCU W LATACH 1944-1945 MIEŚCIŁ SIĘ TYMCZASOWY OBÓZ NKWD, W KTÓRYM PRZETRZYMYWANO POLSKICH PATRIOTÓW, GŁÓWNIE ŻOŁNIERZY ARMII KRAJOWEJ. WIĘŹNIOWIE BYLI PRZESŁUCHIWANI, TORTUROWANI, A NASTĘPNIE WYWOŻENI DO ŁAGRÓW W GŁĄB ZWIĄZKU SOWIECKIEGO. WIELU Z NICH NIE POWRÓCIŁO DO OJCZYZNY. DLA PAMIĘCI PRZYSZŁYCH POKOLEŃ SPOŁECZNOŚĆ GULCZEWA INSTYTUT PAMIĘCI NARODOWEJ GULCZEWO 2023

Tablica dolna - metalowa, z cytatem:

"TU SIEDZIAŁA WOLNA POLSKA" ...więzień nieznany obozu

Lokalizacja: Gulczewo, teren leśny (miejsce byłego obozu NKWD).

Datowanie pomnika: 2023 rok - inicjatywa Społeczności Gulczewa oraz Instytutu Pamięci Narodowej.

Kontekst historyczny: Pomnik upamiętnia miejsce kaźni z lat 1944-1945, kiedy po wyzwoleniu spod okupacji niemieckiej tereny te znalazły się pod kontrolą sowiecką. NKWD (Ludowy Komisariat Spraw Wewnętrznych ZSRS) utworzyło tymczasowy obóz, w którym przetrzymywano, przesłuchiwano i torturowano polskich patriotów, głównie żołnierzy Armii Krajowej. Więźniowie byli następnie wywożeni do łagrów w głąb Związku Sowieckiego. Wielu z nich nie powróciło do ojczyzny.

Charakter obiektu: Pomnik martyrologiczny, miejsce pamięci narodowej.

Konstrukcja: Głaz granitowy naturalny (kamień narzutowy), koloru szaro-zielonego z patyną i porostami. Wysokość około 1-1,5 metra. Forma nieregularna, naturalna.

Postument: Złożony z mniejszych głazów granitowych o różnej wielkości, ułożonych warstwowo. Podstawa: betonowa płyta/cokół. Całkowita wysokość około 2 metry.

Tablica: Mosiężna, prostokątna, wmurowana w przedniej części głazu. Napis:

ŻOŁNIERZOM ARMII CZERWONEJ
JEŃCOM OBOZU HITLEROWSKIEGO
W LATACH 1943-1944
W DOWÓD PAMIĘCI
ICH MĘCZEŃSTWA
SPOŁECZEŃSTWO WYSZKOWA
WRZESIEŃ 1984

Kontekst historyczny:
Pomnik upamiętnia jeńców sowieckich przetrzymywanych w obozie jenieckim w Wyszkowie lub okolicach w latach 1943-1944, podczas okupacji niemieckiej. W okresie II wojny światowej w rejonie Wyszkowa stacjonował oddział roboczy jeńców sowieckich z obozu w Beniaminowie. Jeńcy sowieccy w obozach niemieckich byli poddawani ekstremalnym warunkom, torturom i masowym egzekucjom - szczególnie po wydaniu przez Hitlera "rozkazu komisarskiego" nakazującego rozstrzeliwanie komisarzy politycznych Armii Czerwonej.
Pomnik wzniesiony w 1984 roku jest typowym przykładem polityki pamięci okresu PRL, kiedy eksponowano martyrologię żołnierzy sowieckich jako "wyzwolicieli", jednocześnie marginalizując polską martyrologię (żołnierzy AK, deportowanych do łagrów sowieckich - por. pomnik w Gulczewie z 2023 roku).

Charakter obiektu: Pomnik martyrologiczny, miejsce pamięci.

Konstrukcja:

Pomnik betonowy w formie obelisku/steli. Materiał: beton tarciowy (lastryko) w kolorze szaro-białym z drobnymi kamieniami. Wysokość około 2-2,5 metra. Forma prostopadłościenna z lekkim zwężeniem ku górze.

Tablica: Wbudowana w front pomnika, jasna płyta z wyrytym napisem:

CHWAŁA

BOHATEROM

POLEGŁYM

W WALCE

Z OKUPANTEM

HITLEROWSKIM

O WYZWOLENIE

NARODOWE

I SPOŁECZNE

W LATACH

1939-1944

SKŁADA HOŁD

SPOŁECZEŃSTWO

WYSZKOWA

Kontekst historyczny i miejsce kaźni:
Posterunek żandarmerii (1939-1944):
W czasie okupacji niemieckiej w tym miejscu (willa z ogrodem, tuż przy przejździe kolejowym i dworcu) mieścił się posterunek żandarmerii niemieckiej - "symbol terroru okupanta" w Wyszkowie. Obiekt ten był częścią systemu represji Generalnego Gubernatorstwa (dystrykt warszawski, powiat Ostrów Mazowiecka).

Metody terroru:
Więźniowie (Polacy, Żydzi, podejrzani o działalność konspiracyjną) byli przetrzymywani, przesłuchiwani i torturowani w willi. Egzekucje wykonywano zazwyczaj podczas przejazdu pociągów - hałas lokomotywy zagłuszał strzały, co miało zapobiec alarmowaniu okolicznej ludności. Ofiary zmuszano do wykopania własnych grobów w ogrodzie za budynkiem. Ciała grzebano na miejscu, na terenie posesji

Kontekst szerszy: Wyszków był ważnym punktem strategicznym ze względu na most kolejowy i drogowy na Bugu oraz węzeł komunikacyjny. Od pierwszego dnia okupacji (9 września 1939) miasto doświadczyło masowego terroru: 9 września 1939: gestapowiec Maks Ring rozkazał spalić żywcem 77 Żydów, łącznie około 1000 ofiar pierwszego dnia

Pomnik wzniesiony w 1959 roku jest typowym przykładem stylistyki monumentalnej PRL - surowa forma, ogólnikowa inskrypcja bez wymieniania konkretnych ofiar czy okoliczności. Brak jest informacji o liczbie zamordowanych ani o metodach egzekucji. Pomnik stanowi jeden z nielicznych śladów pamięci o tym miejscu kaźni.

Charakter obiektu: Pomnik martyrologiczny, miejsce pamięci narodowej.

Konstrukcja: Pomnik betonowy w formie krzyża łacińskiego, monumentalny. Kolor biały/jasny szary. Wysokość około 4-5 metrów. Forma modernistyczna - ramiona krzyża rozszerzające się ku końcom (styl lat 50./60. PRL).

Tablica: Wmurowana centralnie w krzyżu, prostokątna, z wypukłym napisem malowanym na ciemno:

"MIEJSCE POŚWIĘCONE

ŚMIERCI

DWUSTU PIĘĆDZIESIĘCIU

POLAKÓW

ZAMORDOWANYCH

BESTIALSKO DN. 29 V

1943 R.

PRZEZ HITLEROWCÓW

Podstawa pomnika: Betonowy cokół z napisem:

CZEŚĆ ICH PAMIĘCI

Datowanie pomnika: Lata 50./60. XX wieku - okres PRL (brak dokładnej daty na pomniku).

Kontekst historyczny - zbrodnia w Fideście: 28 maja 1943 roku, przed południem, niemieccy żandarmi zatrzymali na moście kolejowym w Wyszkowie pociąg jadący z Warszawy do Wyszkowa. Kontrola dotyczyła wszystkich pasażerów - wśród nich byli: Szmuglerzy żywności do Warszawy (handel był jedyną szansą na zarobek dla ludności wiejskiej) Mieszkańcy okolic Wyszkowa wracający z Warszawy, porucznik . AK Stanisław Wróbel "Jaskółka" - członek konspiracji, który uratował łączniczkę Janinę Siekównę wiozącą nielegalną prasę "Do Celu", wyrzucając jej pakunek do Bugu

Zatrzymanych pasażerów przewieziono do dwóch miejsc: Budynek żandarmerii przy ul. Zakolejowej (obecna ul. I Armii Wojska Polskiego) i budynek sądu przy ul. Pułtuskiej. Więźniowie byli przesłuchiwani, trzymani bez jedzenia i picia. Stanisław Wróbel "Jaskółka" był przez 3 dni torturowany w sposób szczególnie bestialski - nie wydał nikogo z konspiracji. Zmarł w drodze do Ostrowi Mazowieckiej (31 maja) i został pochowany przy drodze, 10 km od Wyszkowa. Ciało ekshumowano po wojnie i przeniesiono na cmentarz w Wyszkowie.

Egzekucja w Fideście (29 maja 1943): Rankiem 29 maja 1943 roku żandarmi przewieźli więźniów do lasu Fidest. Zmuszono ich do wykopania własnych grobów, a następnie rozstrzelano. Liczba ofiar: Historycy nie są zgodni co do dokładnej liczby - źródła podają od 56 do 250 osób. Pomnik mówi o 250 ofiarach. Niepewność wynika z braku dokładnej dokumentacji niemieckiej oraz faktu, że wiele osób podróżowało bez dokumentów (szmuglerzy). Z egzekucji uratował się tylko jeden człowiek - Antoni Morka z Dębinek, który postrzelony przez Niemców, ciężko ranny, przeżył.

Kontekst szerszy: Obława była częścią systematycznego terroru wobec ludności cywilnej przewożącej żywność do Warszawy. Wzdłuż trasy kolejowej Ostrołęka-Wyszków-Warszawa spoczywa wielu bezimiennych ofiar podobnych egzekucji. Fidest nazywany jest "wyszkowskimi Palmirami" ze względu na skalę zbrodni.

Charakter obiektu: Pomnik martyrologiczny, cmentarz wojenny, miejsce pamięci narodowej.

Konstrukcja: Kapliczka słupowa, arkadowa, otwarta. Materiał: groszkowy granit strzeleński, . Wysokość około 4-5 metrów.
Konstrukcja trójczłonowa: Cokół (podstawa) - prostopadłościenny, szeroki
Słup - wysoki, prostopadłościenny, z napisem
Altana - otwarta konstrukcja z czterema filarami metalowymi w kolorze białym, dach piramidowy czterospadowy (blacha w kolorze ciemnym)

Treść religijna: Figura Świętego Jana Chrzciciela umieszczona w altanie. Postać stojąca, w szacie, z rozłożonymi rękami.

Inskrypcja na słupie:
"ŚWIĘTY JANIE CHRZCICIELU
MÓDL SIĘ ZA NAMI"

Ogrodzenie: Metalowe, czarne, słupki połączone łańcuchami. Podstawa: kostka brukowa.
Obiekt współczesny, prawdopodobnie koniec XX wieku lub początek XXI wieku (lata 1990-2020). Kapliczka publiczna, dewocyjna, znak kultu świętego patrona.

Krzyż metalowy o konstrukcji szkieletowej, po środku figura Jezusa Ukrzyżowanego osłonięta metalowym daszkiem imitującym koronę cierniową, posadowiony na trapezoidalnym cokole z kapliczką wnękową. W półokrągłej, zamkniętej szybką wnęce figura Matki Bożej. 
Ogrodzony metalowym płotkiem, ogólnodostępny.
Krzyż graniczny pomiędzy miastem Wyszków (L), a sołectwem Leszczydół-Nowiny
Szacunkowy okres powstania przełom XIX i XX wieku

Konstrukcja: Krzyż metalowy, kowalskiej roboty, czarny. Wysokość około 1-1,5 metra. W centrum figura Chrystusa Ukrzyżowanego osłonięta metalowym daszkiem imitującym koronę cierniową. Posadowiony na murowanym, betonowym postumencie pomalowanym na biało.

Postument: Murowany, biały (tynk), czterostopniowy, zwężający się ku górze. Wysokość około 2 metry.

W górnej części postumentu (od góry):

1. Ryngraf prostokątny, ciemny metal, przedstawiający Matkę Bożą z Dzieciątkiem Jezus
2. Wnęka półokrągła zadaszona jednospadowym daszkiem z blachy, wewnątrz figura Matki Bożej Fatimskiej w białych szatach, z koroną, stojącej na chmurze
3. Serce granitowe z napisem w złotych literach: "JEZU UFAM TOBIE"

Ogrodzenie: Metalowe, czarne, z pionowymi prętami połączonymi łańcuchami. Podstawa: kostka brukowa.
Datowanie: Początek XX wieku (lata 1900-1940). Wskaźniki: krzyż daszkowy z koroną cierniową, kucie ręczne, dewocja do Miłosierdzia Bożego (kult rozpowszechniony przez św. Faustynę Kowalską w latach 30. XX w.).

Kapliczka wnękowa, murowana w formie prostopadłościanu, wspartego na szerszym cokole kamienno-ceglanym. Wysokość całkowita około 2,5-3 metry. Elewacja otynkowana, biała, z widocznymi ubytkami tynku szczególnie w dolnej części cokołu.

Dach: Ceramiczny, dachówka karpiówka w kolorze pomarańczowo-czerwonym. Zwieńczenie: kuty, żelazny krzyż.
Wnęka: Centralna, łukowo sklepiona, zamknięta szybą. Wewnątrz polichromowana figura św. Jana Nepomucena w stroju kapłańskim (komża, stuła, biret), trzymającego w ramionach krucyfiks.
Cokół: Kamienny, z cegły, częściowo zniszczony (widoczne ubytki tynku i odsłonięta struktura murarska).
Datowanie: Przełom XIX i XX wieku (lata 1890-1910). Wskaźniki: technika murarska, typ dachówki ceramicznej, styl figury, kult św. Jana Nepomucena (patron mostów, patronat przeciw powodzi - popularny w tym okresie).
Patron - św. Jan Nepomucen: Czeski męczennik (1340-1393), patron mostów, spowiedników, ochrony przed powodzią i oszczerstwem. Kult rozpowszechniony w Polsce od XVII wieku.
Kapliczka ogólnodostępna.

Konstrukcja: Krzyż żelazny, kuty, promienisty, gałkowy. Wysokość krzyża około 1-1,5 metra. W centrum figura Chrystusa Ukrzyżowanego. Kolor jasny (biały/szary). Osadzony na kamiennym postumencie, pomalowanym na biało, forma obelisku zwężającego się ku górze. Wysokość około 2-2,5 metra. Na froncie cokołu: w wnęce płaskorzeźba metalowa lub relief przedstawiająca Matkę Bożą z Dzieciątkiem Jezus.

Datowanie: Przełom XIX i XX wieku (lata 1890-1910). Wskaźniki: technika kucia ręcznego, typ krzyża promieniowego z gałkami, forma postumentu obeliskowego.

Kontekst historyczny i miejsce:
pobliski cmentarz parafialny: Cmentarz przy kościele św. Idziego założono na początku XIX wieku (najstarsza kaplica cmentarna pochodzi z 1835 roku). Wcześniej funkcjonował cmentarz przykościelny, który przeniesiono na obecne miejsce w dzielnicy Nadgórze zgodnie z rozporządzeniami sanitarnymi cara Aleksandra I z 1817 roku nakazującymi lokalizowanie cmentarzy poza granicami miast.
Krzyże cmentarne przełomu XIX/XX w.: Krzyż należy do grupy obiektów małej architektury sakralnej towarzyszących założeniu cmentarnemu. W tym okresie (1890-1910) powszechnie wznoszono przy wejściach na cmentarze lub przy ich murach krzyże przydrożne o charakterze dewocyjnym i memoratywnym. Służyły jako miejsca modlitwy przed wejściem na teren nekropolii.
Obiekt ogólnodostępny
 

Pomnik wojenny w formie obelisku, betonowy z kamiennymi tablicami, kolor szary. Wysokość około 5-6 metrów. Forma zwężająca się ku górze.

Struktura (od dołu):
Podstawa betonowa - najszersza, prostokątna, wielostopniowa
Cokół - prostopadłościenny, z tablicami inskrypcyjnymi na frontach
Obelisk - wysoki, smukły, zwężający się z osadzonym na szczycie obelisku betonowym krzyżem łacińskim 
Inskrypcje: Na froncie cokołu tablice z napisami (widoczna główna tablica):

"PAMIĘCI PATRIOTOM POLEGŁYM W WALKACH O WYZWOLENIE OJCZYZNY"

dodatkowe tablice z nazwiskami, datami na innych stronach pomnika.
Ogrodzenie: Betonowe słupki (4 narożniki) połączone czarnymi łańcuchami. Podstawa: betonowa płyta/stopnie.|
Lokalizacja: ogólnodostępny, cmentarz parafialny św. Idziego. Centralna część cmentarza, w głównej alei.
Datowanie: Prawdopodobnie lata 50.-60. XX wieku (okres PRL). Charakterystyczna forma obelisku i ogólnikowa inskrypcja typowa dla powojennych pomników.
Kontekst historyczny: Pomnik upamiętnia ofiary walk o wyzwolenie Polski - prawdopodobnie poległych w:
II wojnie światowej (1939-1945)
Kampanii wrześniowej 1939
Walkach o Wyszków (8-9 września 1939)

Krzyż metalowy, prawdopodobnie żelazny, gałkowy, w centrum figura Chrystusa Ukrzyżowanego w jaśniejszym kolorze przymocowana do krzyża.
Postument: Kamienny lub betonowy, wysokość około 1,5-2 metry, forma słupowa, zwężająca się ku górze, wielostopniowa. Widoczne dekoracyjne uskoki/gzymsy.

Lokalizacja: Wyszków, ul. Białostocka 19. Posesja prywatna, niedostępny bezpośrednio z drogi krzyż domowy/przydrożny.
Datowanie: Przełom XIX i XX wieku (lata 1890-1920). Wskaźniki: styl postumentu (wielostopniowy, klasycyzujący), metalowy krzyż, typ figury Chrystusa.
Charakter obiektu: Krzyż prywatny/domowy, dewocyjny.

Kapliczka wnękowa,murowana z czerwonej cegły. Wysokość około 4-5 metrów (ocena na podstawie proporcji do samochodów). Forma słupa na planie kwadratu, zwężającego się ku górze, zwieńczona wieżyczką.
Architektura:
Podstawa: szeroka, ceglana
Korpus: słup ceglany z dekoracyjnymi gzymsami
Dach: czterospadowy, pokryty blachą, na czterech narożnikach zdobiony pinaklamі (ostrymi iglicami). Centralnie umieszczona podstawa pod krzyż.
Zwieńczenie: krzyż lotaryński (dwuramienny), metalowy, kuty - krzyż z dodatkowym krótszym ramieniem powyżej głównego. Na ziemiach polskich rzadziej spotykany niż krzyż łaciński.
Wnęka: Centralna, łukowo zamknięta (półokrągły łuk), przeszklona. Wewnątrz figura Matki Bożej Niepokalanego Poczęcia.
W tle widoczny kościół (prawdopodobnie św. Idziego).
Datowanie: XVIII wiek - jedna z najstarszych kapliczek w Wyszkowie.
Historia: Kapliczka pierwotnie była poświęcona św. Rozalii (patronce zarazy, wzywana podczas epidemii). Z czasem w wnęce umieszczono figurkę Matki Bożej Niepokalanego Poczęcia, która znajduje się tam do dziś. Zmiana patronatu świadczy o ewolucji lokalnej pobożności - od kultu świętej ochronnej do kultu maryjnego.
Krzyż lotaryński: Krzyż

Kapliczka publiczna, miejska, dewocyjna, zabytkowa.

Popiersie Józefa Piłsudskiego wykonane jako odlew, wysokość popiersia około 0,8-1 metra. Postać w mundurze wojskowym, charakterystyczny wizerunek z wąsami.
Postument  prostopadłościan, wysokość około 1,5-2 metry. 
Inskrypcja:
Na froncie postumentu:
MARSZAŁKOWI
POLSKI
JÓZEFOWI
PIŁSUDSKIEMU
1867 - 1935
WSKRZESICIELOWI PAŃSTWA POLSKIEGO
TWÓRCY LEGIONÓW
ZWYCIĘSKIEMU WODZOWI
W 100. ROCZNICĘ BITWY WARSZAWSKIEJ
CUDU NAD WISŁĄ
NASZĄ NAJWIĘKSZĄ SIŁĄ
JEST NASZA WIARA STRZEŻCIE JEJ.
JÓZEF PIŁSUDSKI"

Datowanie: 2020 rok - odsłonięcie w 100. rocznicę Bitwy Warszawskiej (1920-2020).
Kontekst historyczny: Pomnik upamiętnia Marszałka Józefa Piłsudskiego (1867-1935) - naczelnika państwa, twórcę niepodległej Polski, zwycięzcę Bitwy Warszawskiej w sierpniu 1920 roku. 
Bitwa Warszawska a Wyszków: Wyszków odegrał ważną rolę w wojnie polsko-bolszewickiej 1920 roku. W sierpniu 1920 wojska bolszewickie okupowały miasto (11-18 sierpnia). 18 sierpnia żołnierze 31. Pułku Strzelców Kaniowskich pod dowództwem kapitana Mikołaja Bołtucia wyzwolili Wyszków. Bitwa o Wyszków była częścią większej operacji obronnej przed "Cudem nad Wisłą".
Cytat Piłsudskiego: "Naszą największą siłą jest nasza wiara, strzeżcie jej" - słowa Marszałka podkreślające znaczenie wiary w odzyskanie i obronę niepodległości Polski.

Pomnik nowoczesny, instalacja metalowa, struktura trójczęściowa, zwieńczenie: Orzeł Wojska Polskiego w koronie (odlew metalowy, złoty) na czarnej podstawie z napisem "BOG HONOR OJCZYZNA"
Część centralna: Słup metalowy (stal nierdzewna, chrom) z krzyżem orderowym Virtuti Militari (złoty, emaliowany) w centrum. Ramiona krzyża z napisami "VIRTUTI" i "MILITARI"
Podstawa: Czarny postument z żółtymi tablicami inskrypcyjnymi. Konstrukcja w formie ramy z metalowymi rurami chromowanymi po bokach

Inskrypcje:
Tablice górne (3 żółte pola):
41 rez. Dywizja Piechoty
33 rez. Dywizja Piechoty 
1 Dywizja Piechoty Legionów Józefa Piłsudskiego
Mazowiecka Brygada Kawalerii

Tablica główna (dolna, duża):
W 76 rocznicę napaści faszystów niemieckich na Polskę
Generałowi Brygady Wincentowi Kowalskiemu
Dowódcy Grupy Operacyjnej „Wyszków"
bohaterskim żołnierzom i oficerom walczącym
we wrześniu 1939 roku

- w obronie przedmościa w Różanie nad Narwią
- w obronie przedmościa w Pułtusku nad Narwią 
- w obronie przeprawy przez Bug w Wyszkowie

W 70 rocznicę zakończenia II Wojny Światowej
składa hołd
Społeczeństwo Ziemi Wyszkowskiej
oraz Związek Piłsudczyków Rzeczypospolitej Polskiej
Okręg Nadbużański w Wyszkowie
Wyszków 05.12.2015 r.

Datowanie: 5 grudnia 2015 roku - odsłonięcie w 76. rocznicę kampanii wrześniowej (1939-2015) i 70. rocznicę zakończenia II wojny światowej (1945-2015).

Kontekst historyczny:
Grupa Operacyjna "Wyszków" - wrzesień 1939: dowodzona przez gen. bryg. Wincentego Kowalskiego broniła linii Narwi i Bugu w pierwszych dniach kampanii wrześniowej. W jej skład wchodziły: 41. Rezerwowa Dywizja Piechoty, Rezerwowa Dywizja Piechoty, Dywizja Piechoty Legionów (Legionowa), Mazowiecka Brygada Kawalerii

Walki września 1939: 8 września GO "Wyszków" wysadziła mosty drogowy i kolejowy w Wyszkowie, opóźniając niemieckie natarcie. Żołnierze bronili przepraw przez Bug, przedmościa w Różanie i Pułtusku nad Narwią. 9 września miasto zostało zajęte przez Wehrmacht.

Charakter obiektu: Pomnik martyrologiczny, wojenny, patriotyczny, miejsce pamięci narodowej.

Pomnik-kapliczka powstańców styczniowych - Wyszków

Konstrukcja:

Krzyż kłodowy wykonany z pnia drewna. Wysokość około 2,5-3 metry
Konstrukcja: pionowy pień z poprzecznym ramieniem, forma rustykalnej stylizacji nawiązującej do kapliczek z okresu powstania styczniowego.

Daszek: Drewniany, dwuspadowy, chroniący tablicę. Wykonanie proste, rustykowne.

Tablica: Metalizowana, w kształcie tarczy herbowej, kolor jasny z u góry herb historycznej Rzeczypospolitej Obojga Narodów (lub Rzeczypospolitej Trojga Narodów) Orzeł Biały: W lewym górnym polu tarczy (heraldycznie prawym) znajduje się Orzeł Biały, tradycyjny herb Polski. Pogoń: W prawym górnym polu (heraldycznie lewym) widnieje Pogoń, herb Litwy (rycerz na koniu z uniesionym mieczem). Archanioł Michał: W dolnym polu umieszczony jest wizerunek Archanioła Michała, symbolizujący Ruś (naród ruski/ukraiński). Korona: Nad tarczą herbową widoczna jest korona, oznaczająca monarchię. Połączenie tych symboli odzwierciedlało unię i wspólnotę trzech największych narodów wchodzących w skład Rzeczypospolitej.

Tekst:
Ta kapliczka jest naszym hołdem wobec wszystkich powstańców z Wyszkowa i Ziemi
Wyszkowskiej, dla których najcenniejszym dobrem i największą wartością była walka o wolność
i ocalenie honoru narodowego.
Niezwykle ofiarna postawa powstańców styczniowych lat 1863-1864 stała się wzorem
dla następnych pokoleń Polaków walczących o niepodległość Ojczyzny w XX wieku.

Niech to przypomnienie dramatu jednego z przeszłych pokoleń Polaków przyniesie nam dziś
chociaż chwilę zadumy nad tym, co tak naprawdę jest najważniejsze,
niezależnie od istniejących wówczas i teraz różnic społecznych, politycznych, materialnych.
My, Piłsudczycy zrzeszeni w Związku Piłsudczyków Rzeczypospolitej Polskiej
Towarzystwo Pamięci Józefa Piłsudskiego, fundujemy kapliczkę, która stylem i prostotą
nawiązuje do kapliczek z okresu Powstania Styczniowego.
Niech będzie ona symbolem naszej pamięci, miłości
i poświęcenia dla Ojczyzny.
GLORIA VICTIS
Chwała zwyciężonym
W 160 rocznicę Powstania Styczniowego
Związek Piłsudczyków RP TPJP
Okręg Nadbużański w Wyszkowie
Wyszków, 22 stycznia 2023

Głazy pamiątkowe:
Dwa duże głazy granitowe (kamienie narzutowe) ustawione po bokach krzyża. Wysokość około 1-1,5 metra.
Datowanie: 22 stycznia 2023 roku - odsłonięcie w 160. rocznicę wybuchu powstania styczniowego (1863-2023).
Kontekst historyczny: Powstanie styczniowe 1863-1864: Powstanie przeciwko carskiej Rosji wybuchło 22 stycznia 1863 roku. Na ziemi wyszkowskiej działały oddziały powstańcze, prowadzono walki partyzanckie z wojskami rosyjskimi. Wyszków leżał na szlaku przemarszu oddziałów powstańczych. Po upadku powstania wielu powstańców z regionu zostało zesłanych na Sybir lub straconych.

Stylizacja: Kapliczka celowo nawiązuje stylem i prostotą do drewnianych krzyży przydrożnych z XIX wieku - period powstania styczniowego. Forma kłodowa (z pnia) była typowa dla ubogich, wiejskich kapliczek tego okresu.
"Gloria Victis": Łacińskie motto "Chwała zwyciężonym" - hołd dla powstańców, którzy choć przegrali zbrojnie, zachowali honor narodowy i stali się wzorem dla następnych pokoleń.
Charakter obiektu: Pomnik martyrologiczny, patriotyczny, kapliczka pamiątkowa, miejsce pamięci narodowej.

Tablica pamiątkowa - Aleja Pamięci "Walczyli za Niepodległą"

Płyta granitowa w formie naturalnego głazu/obelisku. Granit w kolorze szaro-niebieskim z naturalnymi żyłami i przebarwieniami (żółtawo-brązowe plamy). Powierzchnia czołowa szlifowana/polerowana.
Godło: U góry płyty wygrawerowany Orzeł Wojska Polskiego w koronie.
Inskrypcja: Wyryta w granicie, wypełniona czarną farbą:
„”Aleja Pamięci
„Walczyli za Niepodległą"
Tylko ten człowiek wart nazwy człowieka,
który ma pewne przekonania i potrafi je bez
względu na skutki wyznawać czynem.
Józef Piłsudski
Wdzięczni mieszkańcy Ziemi Wyszkowskiej
Związek Piłsudczyków RP TPIP Okręg Nadbużański w Wyszkowie
Wyszków dnia 22 stycznia 2023 roku"

Podstawa: Betonowa, niska, z kostki brukowej w kolorze żółtym (widoczna na pierwszym planie).
Datowanie: 22 stycznia 2023 roku - odsłonięcie razem z kapliczką powstańców styczniowych (ta sama data i fundator).

Kontekst: Tablica inaugurująca Aleję Pamięci "Walczyli za Niepodległą" - ciąg pomników/tablic upamiętniających bohaterów walk o niepodległość Polski (powstanie styczniowe 1863, odzyskanie niepodległości 1918, kampania wrześniowa 1939, itd.). Cytowane słowa Piłsudskiego podkreślają wartość wierności przekonaniom i gotowości do czynu.

Kapliczka słupowa, w typie przeszklonej latarni, na planie kwadratu z białymi ramami chroniącymi figurę Matki Boskiej z rękami złożonymi do modlitwy, wewnątrz, zwieńczona czterospadowym metalowym daszkiem w kolorze  brązowym, na szczycie którego umieszczono prosty krzyż.
Postument betonowy obłożony płytkami klinkierowymi u góry betonowy gzyms, na który posadowiona jest latarnia.

 Kapliczka znajduje się na zewnątrz budynku, w prywatnym ogrodzie, niedostępna bezpośrednio z drogi publicznej, współczesna.
 

Krzyż drewniany prosty, po środku belek figura Jezusa Ukrzyżowanego osłonięta metalowym daszkiem, otoczony niskim, betonowym płotkiem pomalowanym na biało 
Na krzyżu na belce pionowej wyryty jest napis i data od góry do dołu: "W KRZYŻU ZBAWIENIE 15 V 1980" nawiązuje do fragmentu znanej polskiej pieśni religijnej "W krzyżu cierpienie, w krzyżu zbawienie"

Krzyż ogólnodostępny, przy drodze, graniczny, przy granicy z sołectwem Natalin.
Kontekst historyczny: w maju 1980 roku w Polsce panowała skomplikowana sytuacja polityczna, która doprowadziła później do strajków sierpniowych.
Krzyż może mieć formę błagalno-wotywnego, modlitwa w intencji społecznej w związku z sytuacją polityczną w kraju w tamtym okresie.

Kapliczka jest dwukondygnacyjna, dwuwnękowa, o kształcie słupowym, zwieńczona daszkiem czterospadowym, blacha ocynkowana.
W górnej przeszklonej, łukowej wnęce znajduje się obraz lub zdjęcie Jezusa Chrystusa.
W dolnej przeszklonej, łukowej wnęce umieszczona jest figura Matki Bożej Niepokalanej.
Zwieńczenie: Całość zwieńczona jest kutym, metalowym krzyżem żelaznym.
Datowanie i dostępność: Obiekt został wykonany najprawdopodobniej na przełomie XIX i XX wieku i jest ogólnodostępny.