Konstrukcja:
Pomnik betonowy w formie obelisku/steli. Materiał: beton tarciowy (lastryko) w kolorze szaro-białym z drobnymi kamieniami. Wysokość około 2-2,5 metra. Forma prostopadłościenna z lekkim zwężeniem ku górze.
Tablica: Wbudowana w front pomnika, jasna płyta z wyrytym napisem:
CHWAŁA
BOHATEROM
POLEGŁYM
W WALCE
Z OKUPANTEM
HITLEROWSKIM
O WYZWOLENIE
NARODOWE
I SPOŁECZNE
W LATACH
1939-1944
SKŁADA HOŁD
SPOŁECZEŃSTWO
WYSZKOWA
Kontekst historyczny i miejsce kaźni:
Posterunek żandarmerii (1939-1944):
W czasie okupacji niemieckiej w tym miejscu (willa z ogrodem, tuż przy przejździe kolejowym i dworcu) mieścił się posterunek żandarmerii niemieckiej - "symbol terroru okupanta" w Wyszkowie. Obiekt ten był częścią systemu represji Generalnego Gubernatorstwa (dystrykt warszawski, powiat Ostrów Mazowiecka).
Metody terroru:
Więźniowie (Polacy, Żydzi, podejrzani o działalność konspiracyjną) byli przetrzymywani, przesłuchiwani i torturowani w willi. Egzekucje wykonywano zazwyczaj podczas przejazdu pociągów - hałas lokomotywy zagłuszał strzały, co miało zapobiec alarmowaniu okolicznej ludności. Ofiary zmuszano do wykopania własnych grobów w ogrodzie za budynkiem. Ciała grzebano na miejscu, na terenie posesji
Kontekst szerszy: Wyszków był ważnym punktem strategicznym ze względu na most kolejowy i drogowy na Bugu oraz węzeł komunikacyjny. Od pierwszego dnia okupacji (9 września 1939) miasto doświadczyło masowego terroru: 9 września 1939: gestapowiec Maks Ring rozkazał spalić żywcem 77 Żydów, łącznie około 1000 ofiar pierwszego dnia
Pomnik wzniesiony w 1959 roku jest typowym przykładem stylistyki monumentalnej PRL - surowa forma, ogólnikowa inskrypcja bez wymieniania konkretnych ofiar czy okoliczności. Brak jest informacji o liczbie zamordowanych ani o metodach egzekucji. Pomnik stanowi jeden z nielicznych śladów pamięci o tym miejscu kaźni.
Charakter obiektu: Pomnik martyrologiczny, miejsce pamięci narodowej.